جورج ناتانيل كرزن ( مترجم : غلام على وحيد مازندرانى )
207
ايران وقضيهء ايران ( فارسي )
بنابر رسم و عادت صورت خود را نشان نميدهند ، اما با چادر هم آن را پنهان نمىسازند بلكه با پارچهء ظريف كتانى كه جلو قسمت تحتانى صورت مىگيرند آنهائى را كه من ديدم زود پير شده بودند و زشت مىنمودند و اين وضع و حال حزنانگيز خاص مشرق زمين است . عجايب طبيعى - علاوهبر آنچه بيان شد دو نكته ديگر را در باب وضع اختصاصى كوهشناسى آن سرزمين بايد ذكر كنم اولا خط فاصل بين آبريزها به ندرت مرتفعترين رشتههاى جبال است و نمونهء آن را در حوزهء اترك و قوچان و ديگر رودخانههاى آن حدود مىتوان ملاحظه نمود يعنى رودهائى كه به درياى خزر و هريرود جارى است به جاى اينكه مسيرشان خط سير موازى با محور سلسله جبال باشد يا به عبارت ديگر در وادىهاى گودى كه ميان اين سلسلههاست جارى شوند و بعد در نقاطى كه رشته جبال پيچ مىخورد منحرف گردند بيشتر اوقات كوهها را تقريبا بطور عمودى در مسير اصلى خود سوراخ مىكنند و طبيعت هم با اين كار سوراخ و شكافهائى در دل سنگ فراهم ساخته كه خود آب نمىتوانسته است اين كار را انجام دهد و اين سوراخها و شكافها آثار اينكه در نتيجه فشار آب حاصل شده باشد ظاهر نمىسازد . و بايستى بر اثر فشار فوقالعاده و در همان به دو پيدايش اين ارتفاعات پيدا شده باشد . ورود به مشهد - در حين عبور از صحرا دهات متعددى را پىدرپى طى كرديم از قبيل اندركو و رزان كه هردو آب فراوان و زمينهاى پهناور براى كشت و كار داشت از مسافت دور كوههائى را مىديدم كه در آن سوى مشهد واقع و به صورت سلسلههاى منقطع با قطعات تيز و دندانهدار نمودار بود . من به چشمانم فشارى وارد و سعى نمودم از دور برق گنبد طلائى و منارههاى بارگاه امام را تماشا كنم . رفتهرفته حايل بر طرف شد و چنين مىنمود كه پردهاى ابريشمين را آهسته به كنار زدند سپس ابتدا برقى گذران و باز نورى بادوام را آشكار ساخت كه در نقطهاى